Tìm kiếm và bộ lọc: khi nào thực sự cần thiết
Không phải website nào cũng cần ô tìm kiếm hay bộ lọc, và thêm vào không đúng lúc lại khiến trải nghiệm nặng nề hơn thay vì nhẹ hơn.
Thêm ô tìm kiếm khi kho nội dung đủ lớn để duyệt tay trở nên mệt mỏi và khách thường tới với mục tiêu cụ thể đã biết. Thêm bộ lọc khi khách cần thu hẹp dần một tập nội dung lớn theo nhiều thuộc tính cùng lúc, chẳng hạn lọc theo loại, giá, hoặc đặc điểm sản phẩm. Khi nội dung ít và điều hướng đã dẫn đường gọn gàng, chưa cần đầu tư cả hai.
Tìm kiếm và bộ lọc là hai công cụ mạnh, nhưng cũng là hai tính năng dễ bị thêm vào vì thói quen hơn vì nhu cầu thật. Trước khi quyết định có cần hay không, Anh Chị cần trả lời hai câu hỏi gốc: kho nội dung của mình lớn tới đâu, và khách hàng thường đến với mục đích gì.
Hai câu hỏi để phán xét
Câu hỏi đầu tiên: quy mô nội dung. Nếu website có vài chục mục, khách có thể duyệt hết trong vài thao tác. Điều hướng rõ ràng là đủ. Khi số lượng tăng lên đến hàng trăm hoặc nhiều hơn, duyệt tay trở nên mệt mỏi, lúc đó tìm kiếm và lọc bắt đầu có giá trị thật sự.
Câu hỏi thứ hai: ý định của khách. Có hai kiểu người dùng cơ bản: người đến với mục tiêu rõ, ví dụ "tôi cần áo sơ mi trắng cỡ L dưới 500 nghìn đồng", và người đang dạo xem, chưa biết chính xác mình muốn gì. Người có mục tiêu rõ được phục vụ tốt bởi ô tìm kiếm mạnh. Người đang khám phá được phục vụ tốt hơn bởi bộ lọc và điều hướng trực quan.
Khi nào ưu tiên hướng nào
Ưu tiên ô tìm kiếm nổi bật khi kho nội dung lớn và phần đông khách tới với mục tiêu cụ thể đã biết. Người dùng gõ đúng từ khoá, hệ thống trả kết quả, xong. Ô tìm kiếm nên đặt cạnh điều hướng toàn cục để khách quen chỗ tìm, không phải đi tìm ô tìm kiếm trước khi tìm nội dung.
Ưu tiên bộ lọc phân mặt khi khách cần thu hẹp dần theo nhiều thuộc tính cùng lúc. Điều hướng phân mặt (faceted navigation, tức kiểu lọc cho phép chọn đồng thời nhiều nhóm thuộc tính) biến việc tìm kiếm thành duyệt có định hướng, giúp khách khám phá ngay cả khi họ chưa biết từ khoá chính xác để gõ.
Kết hợp cả hai khi website phục vụ cả hai nhóm: người biết rõ cần gì và người đang xem dạo. Tìm kiếm và điều hướng không loại trừ nhau, chúng bổ trợ nhau.
Gõ truy vấn có chi phí tương tác cao hơn bấm chọn. Đừng bắt khách phải tìm khi họ có thể chọn.
Nielsen Norman Group, Filters vs. Facets
Thiết kế bộ lọc đúng cách
Nếu đã quyết định có bộ lọc, có ba nguyên tắc cần giữ:
- Bộ lọc phải phủ đủ các thuộc tính mà danh sách đang hiển thị. Nếu danh sách cho thấy màu sắc và kích cỡ, khách phải lọc được theo màu và kích cỡ. Thiếu một thuộc tính là thiếu một cánh cửa thoát cho một nhóm khách.
- Cho phép chọn nhiều giá trị trong cùng một nhóm lọc. Bắt khách chọn một màu duy nhất thay vì "trắng hoặc xanh" là làm hẹp việc tìm một cách không cần thiết.
- Trên máy tính để bàn, bộ lọc cập nhật tức thì sau mỗi lần chọn thường cho trải nghiệm mượt hơn. Trên di động, do màn hình nhỏ và thao tác khác, nên có nút "Áp dụng" rõ để khách chủ động xác nhận trước khi danh sách thay đổi.
Lỗi thường gặp
- Thêm ô tìm kiếm cho có nhưng nội dung ít, khách duyệt nhanh hơn là gõ, tính năng trở thành vật trang trí.
- Bộ lọc thiếu thuộc tính mà danh sách đang hiển thị, khách nhìn thấy thông tin nhưng không lọc được theo nó.
- Chỉ cho chọn một giá trị lọc tại một thời điểm, làm hẹp kết quả quá mức và khách không tìm được thứ phù hợp.
- Giấu ô tìm kiếm ở vị trí lạ, xa điều hướng chính, buộc khách phải đi tìm công cụ trước khi dùng công cụ.
Góc nhìn của Sinh Vũ
Sinh Vũ coi tìm kiếm và bộ lọc là quyết định kiến trúc thông tin, không phải tính năng dán thêm sau khi xây xong. Câu hỏi "có cần không" được cân ngay ở khâu dựng luồng dẫn khách: nếu điều hướng đã đưa khách tới đích gọn gàng thì chưa cần đầu tư; khi kho nội dung đủ lớn thì tìm kiếm và lọc trở thành một phần của luồng đó, không phải phần ngoại vi.
Điều Sinh Vũ hay nhắc: chi phí của việc thiếu tìm kiếm khi thực sự cần là khách bỏ đi. Chi phí của việc thêm tìm kiếm khi chưa cần là trang nặng thêm và kết quả kém gây mất tin. Cả hai đều trả giá. Chọn đúng thời điểm mới không trả giá nào.
Nguồn tham khảo
Nielsen Norman Group, Filters vs. Facets; Nielsen Norman Group, Search Is Not Enough: Synergy Between Navigation and Search; Baymard Institute, What Is an Ecommerce Filter? UI Best Practices.
Câu hỏi thường gặp
Website tôi có khoảng vài chục sản phẩm, có cần ô tìm kiếm không?
Thường chưa cần. Với quy mô đó, một menu điều hướng rõ ràng và phân nhóm hợp lý đã đủ dẫn khách tới đích. Thêm ô tìm kiếm lúc này không gây hại nhưng cũng không mang lại nhiều giá trị, và nếu kết quả tìm kiếm kém chất lượng còn tạo trải nghiệm tệ hơn duyệt tay.
Bộ lọc và điều hướng phân mặt khác nhau ở chỗ nào?
Điều hướng phân mặt (faceted navigation) là kiểu bộ lọc cho phép khách chọn đồng thời nhiều thuộc tính từ nhiều nhóm khác nhau, ví dụ vừa lọc theo màu vừa lọc theo kích cỡ vừa lọc theo giá. Đây là dạng bộ lọc nâng cao, phù hợp khi tập nội dung lớn và đa dạng thuộc tính. Bộ lọc đơn giản hơn chỉ cho phép lọc theo một chiều hoặc một giá trị tại một thời điểm.
Tại sao không nên bắt khách gõ tìm kiếm thay vì cho họ duyệt?
Gõ truy vấn có chi phí tương tác cao hơn bấm chọn. Khách phải nghĩ ra từ đúng, gõ, chờ, rồi đánh giá kết quả. Nếu kết quả không khớp kỳ vọng, họ bí và dễ bỏ đi. Duyệt qua bộ lọc hoặc điều hướng cho khách thấy những gì có sẵn và giúp họ ra quyết định ngay cả khi chưa biết chính xác mình muốn gì.