Chuyên môn · Nền tảng trải nghiệm

Khi nào nên đầu tư vào trải nghiệm người dùng

Câu hỏi đúng không phải "có nên đầu tư không" mà là "bây giờ đã đúng lúc chưa".

Chốt nhanh

Nên đầu tư nghiêm túc vào trải nghiệm số khi sản phẩm đã có người dùng thật và mỗi lần họ vấp là mất một cơ hội bán hàng hoặc một khách quay lưng. Trước thời điểm đó, đầu tư vừa đủ để không cản trở hành động chính. Khi chưa biết sản phẩm có đúng nhu cầu thị trường không, tiền nên dồn vào kiểm chứng nhu cầu trước, chứ không phải tinh chỉnh giao diện.

Nhìn nhanh
Hợp với
sản phẩm đã có người dùng thật và đo đượcđơn giá cao hoặc ngành nhạy niềm tinlưu lượng đủ lớn để lỗi nhân thành thiệt hạicần tối ưu tỷ lệ chuyển đổi và giữ chân
Không hợp
chưa có người dùng thật để đochưa kiểm chứng sản phẩm có đúng nhu cầunút thắt là thiếu khách, không phải giao diện
Ngành hay dùng
tài chínhy tếthương mại điện tửdịch vụ đặt lịch

Trải nghiệm người dùng (user experience, tức toàn bộ hành trình khách đi qua sản phẩm số của bạn) không phải thứ cần đầu tư một lần rồi thôi, và cũng không phải thứ cần đầu tư sâu ngay từ ngày đầu. Câu hỏi thực tế là: bây giờ đã đến lúc chưa? Trả lời sai câu này theo hướng nào cũng tốn tiền: đầu tư quá sớm là tinh chỉnh thứ chưa ai dùng, đầu tư quá muộn là để thiệt hại nhân lên âm thầm mỗi ngày.

Ba giai đoạn, ba mức đầu tư khác nhau

Sinh Vũ quan sát thấy hầu hết doanh nghiệp đang ở một trong ba tình huống:

Chưa có người dùng thật: Sản phẩm vừa ra hoặc chưa có lưu lượng ổn định. Việc cần làm là kiểm chứng xem có ai thật sự cần sản phẩm không. Đầu tư trải nghiệm lúc này nên ở mức tối thiểu, chỉ đủ để người dùng đầu tiên không bị cản trở khi thử. Đừng tinh chỉnh thứ chưa ai đụng vào. Đã có người dùng, đang thấy vấp: Đây là thời điểm đầu tư sinh ra hiệu quả rõ nhất. Mỗi điểm nghẽn bạn gỡ được là cứu lại phần doanh thu đang mất. Theo Nielsen Norman Group, các phương pháp kiểm tra khả dụng (usability testing) hoàn vốn tốt nhất khi đã có người dùng thật để đo vì cải thiện gắn trực tiếp với hành vi có thể quan sát được. Nguyên tắc: gỡ điểm nghẽn nặng nhất trên đường đi chính trước, đừng đầu tư vào màn ít người đi qua. Đã ổn định, cần tối ưu: Sản phẩm đang chạy, khách hàng có, nhưng tỉ lệ chuyển đổi chưa đạt kỳ vọng hoặc khách quay lại ít. Đây là lúc đầu tư sâu hơn, đo bài bản hơn và xây năng lực trải nghiệm dài hạn bên trong tổ chức.

Các yếu tố quyết định mức độ đầu tư

  • Đơn giá và độ nhạy niềm tin: Ngành tài chính, y tế, đặt lịch, thanh toán thì mỗi lỗi giao diện đắt hơn rất nhiều so với ngành có đơn giá thấp. Rủi ro mỗi lần vấp càng cao thì đầu tư trải nghiệm càng đáng làm sớm.
  • Quy mô lưu lượng: Cùng một lỗi nhỏ, một nghìn người gặp thì thiệt hại gấp nghìn lần so với mười người gặp. Lưu lượng lớn là lý do chính để đẩy mạnh đầu tư.
  • Tín hiệu từ hành vi khách: Khách bỏ giữa chừng ở bước nào, gọi hỏi lại điều gì, đặt sai thường xuyên ở đâu đều là chỉ dẫn cụ thể hơn bất kỳ phán đoán nào từ bàn giấy.
  • Độ trưởng thành tổ chức về trải nghiệm: Nielsen Norman Group mô tả sáu cấp độ trưởng thành UX (UX maturity). Đội chưa có ai chuyên lo việc này thì đầu tư vào quy trình và con người trước khi đầu tư vào công cụ hay tính năng phức tạp.

Lỗi thường gặp khi quyết định đầu tư

  • Tinh chỉnh giao diện khi bài toán gốc là chưa có người dùng, không phải giao diện xấu. Đây là lỗi tốn tiền nhất và phổ biến nhất Sinh Vũ gặp.
  • Đầu tư sâu vào một màn ít người đi qua, bỏ quên nút thắt trên đường đi chính của khách hàng.
  • Coi trải nghiệm là việc làm một lần lúc dựng sản phẩm, không đo và cải thiện sau khi có người dùng thật.
  • Chờ đến khi khách phàn nàn ồ ạt mới sửa. Lúc đó chi phí chỉnh đã cao hơn, và một phần khách đã không quay lại.

Một khung đối chiếu hữu ích

IDEO đề xuất ba lăng kính khi đánh giá bất kỳ quyết định thiết kế nào: đáng mong muốn với khách (desirability), khả thi về kỹ thuật (feasibility) và có lý về kinh doanh (viability). Đầu tư trải nghiệm là đầu tư vào lăng kính đáng mong muốn. Nếu sản phẩm chưa khả thi kỹ thuật hoặc chưa có lý kinh doanh, cải thiện desirability sẽ không cứu được kết quả chung.

Thiết kế lấy con người làm trung tâm (human-centred design) đáng đầu tư nghiêm túc khi hệ thống đủ phức tạp để người dùng có thể lạc, và khi bạn đã có hiểu biết thật về người dùng, nhiệm vụ họ cần làm, và bối cảnh họ đang ở.

Diễn giải theo tinh thần ISO 9241-210:2019, áp dụng thực hành bởi Sinh Vũ

Góc nhìn của Sinh Vũ

Sinh Vũ nhìn trải nghiệm số là công cụ dẫn khách tới hành động, không phải trang trí. Trước khi bàn tinh chỉnh bất kỳ điều gì, Sinh Vũ hỏi thẳng: việc này đang giải bài toán có khách hay giữ khách của bạn không? Nếu câu trả lời chưa rõ, bước tiếp theo không phải là thiết kế lại giao diện mà là đi tìm câu trả lời đó trước.

Khi đã có dòng người dùng thật, Sinh Vũ ưu tiên gỡ điểm nghẽn nặng nhất trên đường đi chính của khách. Làm ít mà trúng thường hiệu quả hơn làm nhiều mà dàn trải. Và xin nói thẳng: Sinh Vũ là bên cung cấp dịch vụ thiết kế, nên lời khuyên khi nào nên đầu tư mang góc nhìn hành nghề. Với quyết định ngân sách lớn, Anh Chị nên đối chiếu thêm với nhu cầu thực tế của mình và các nguồn độc lập.

Nguồn tham khảo

Nielsen Norman Group, UX Metrics & ROI; Nielsen Norman Group, The 6 Levels of UX Maturity; ISO 9241-210:2019 Ergonomics of human-system interaction; IDEO, khung Desirability-Feasibility-Viability (Tim Brown). Diễn giải và ứng dụng thực hành: Sinh Vũ Studio.

Câu hỏi thường gặp

Startup mới ra mắt có nên thuê UX designer ngay không?

Chưa cần thiết ở giai đoạn đầu nếu chưa có người dùng thật. Việc ưu tiên lúc này là kiểm chứng xem có ai cần sản phẩm không. Khi đã có người dùng đều và thấy họ vấp ở điểm cụ thể, lúc đó đầu tư vào UX mới sinh ra hiệu quả thấy được. Làm ngược lại là tinh chỉnh thứ chưa ai dùng.

Làm sao biết điểm nào trên website đang làm mất khách?

Cách thực tế nhất là theo dõi hành vi người dùng qua công cụ phân tích (analytics) kết hợp với ghi nhận trực tiếp: khách bỏ ở bước nào, gọi hỏi lại điều gì, đặt sai thường xuyên ở đâu. Những tín hiệu này chỉ rõ điểm nghẽn nặng nhất trên đường đi chính, và đó là chỗ nên gỡ trước.

Trải nghiệm người dùng có phải chỉ là làm đẹp giao diện không?

Không. Trải nghiệm người dùng là toàn bộ quá trình khách đi từ bước đầu tiên đến hành động mục tiêu: tìm được thông tin, hiểu được lựa chọn, hoàn thành đặt hàng hoặc liên hệ. Giao diện đẹp mà luồng tối là vẫn mất khách. Sinh Vũ nhìn trải nghiệm số là công cụ dẫn khách tới hành động, không phải trang trí.

← Về Trải nghiệm số
{INJ}