Quyền sử dụng ảnh gồm những gì

Trả tiền chụp ảnh chưa chắc đã là mua trọn quyền với ảnh. Ai giữ quyền gì phụ thuộc vào việc Anh / Chị ký với ai và hợp đồng viết ra sao. Số tiền Anh / Chị trả cho buổi chụp là phí dịch vụ sản xuất. Còn quyền dùng ảnh đó vào việc gì, ở đâu, trong bao lâu là một thứ riêng biệt, cần được ghi thành điều khoản. Nếu hợp đồng không ghi, quyền của Anh / Chị dễ thành điểm tranh chấp, nên ghi rõ.

Năm trục cần ghi rõ

Theo thông lệ cấp phép quốc tế, quyền sử dụng ảnh vận hành như hợp đồng thuê. Tại Việt Nam, nếu Anh / Chị ký trực tiếp với người chụp để tạo ảnh, quyền tài sản mặc định thuộc bên giao việc trừ khi hợp đồng thoả thuận khác; nếu ký với một studio, quyền của Anh / Chị đi theo điều khoản hợp đồng với studio. Năm trục dưới đây là cách ghi phạm vi khi hợp đồng là cấp quyền sử dụng. Phạm vi đó được xác định bằng năm trục sau.

• Loại phương tiện và mục đích (media, use): website thương hiệu, mạng xã hội, quảng cáo trả tiền, in ấn, bao bì sản phẩm, biển ngoài trời. Mỗi loại có giá trị khai thác khác nhau, và giá quyền dùng cũng khác nhau.
• Thời hạn (term): một năm, ba năm, hay vĩnh viễn. Nếu không ghi, Anh / Chị có thể đang dùng ảnh ngoài thời hạn mà không hay biết.
• Lãnh thổ (territory): trong nước, khu vực, hay toàn cầu. Thương hiệu chỉ bán trong nước không cần mua quyền toàn cầu và ngược lại.
• Tính độc quyền (exclusivity): độc quyền nghĩa là tác giả không được bán lại ảnh đó cho bên khác trong thời gian Anh / Chị giữ quyền. Vì điều này thu hẹp khả năng tác giả kiếm thêm từ cùng bức ảnh, giá thường cao hơn đáng kể.
• Quy mô phát hành (print run, số lượt hiển thị): in tờ rơi vài trăm bản khác hẳn chiến dịch quảng cáo phủ nhiều nền tảng. Quy mô càng lớn, giá trị quyền dùng càng cao.

Hai thứ hay bị bỏ sót

Ngoài năm trục trên, có hai loại giấy tờ mà nhiều hợp đồng chụp ảnh thương hiệu bỏ qua, và đây là nguồn gốc của rủi ro pháp lý sau này.

• Model release: văn bản người xuất hiện trong ảnh ký, đồng ý cho dùng hình của họ vào mục đích thương mại. Không có văn bản này, Anh / Chị nên cân nhắc kỹ trước khi dùng ảnh có mặt người thật cho quảng cáo, đặc biệt trong các ngành nhạy cảm như mỹ phẩm, y tế, tài chính.
• Location release: văn bản tương tự, ký với chủ địa điểm nhận diện được. Hai loại giấy này không tự có sẵn cho mọi bức ảnh: chỉ khi được lập thành văn bản và giao lại thì Anh / Chị mới có chứng cứ để dùng.

Khi nào cần quyền rộng hơn

Lỗi thường gặp

• Nghĩ trả tiền buổi chụp là sở hữu toàn bộ ảnh và bản quyền, trong khi ai giữ quyền nào còn tuỳ bên ký và điều khoản hợp đồng.
• Không ghi thời hạn trong hợp đồng, đến lúc hết hạn mới phát hiện mình đang dùng ngoài phạm vi.
• Bỏ sót phương tiện quảng cáo trả tiền, rồi sau đó chạy quảng cáo và vô tình vượt quyền.
• Quên yêu cầu model release và location release, dùng ảnh có người thật cho quảng cáo khi chưa có văn bản đồng ý.
• Nhầm độc quyền với phạm vi phương tiện rộng. Hai thứ này độc lập với nhau và cần ghi riêng.

Phạm vi quyền nào không ghi trong hợp đồng, nên coi là chưa được cấp.

ASMP Licensing Guide, Terms and Conditions (thông lệ nước ngoài, để tham khảo)

Lưu ý: thông tin về Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam trong trang này mang tính tham khảo. Với hợp đồng có giá trị lớn hoặc phức tạp, Anh / Chị nên đối chiếu với bản luật hợp nhất hiện hành và tham khảo thêm ý kiến của luật sư.

Bài viết là thông tin tham khảo. Phạm vi, giá và cam kết cụ thể của Sinh Vũ ghi trong hồ sơ đề xuất và hợp đồng đã ký.