Hưng Vân: đặc sản Mường Lò giữ nguyên chất núi rừng
Đặc sản Thái Tây Bắc của Hưng Vân vốn làm ra từ gác bếp ở Nghĩa Lộ, nay cần lên kệ và làm quà biếu. Sinh Vũ thiết kế hệ bao bì để từng túi, từng hũ vẫn gợi mùi khói gác bếp, mang hoa văn thổ cẩm và tên đất Mường Lò.
Vấn đề
Ở Nghĩa Lộ, đặc sản không làm trong nhà máy. Thịt trâu được treo trên gác bếp cho khói củi ngấm dần. Mắm tép được ủ theo mùa. Thanh quẩy nếp được nặn từ nếp Tú Lệ. Tất cả đều do người Thái đen ở lòng chảo Mường Lò làm bằng tay. Hưng Vân muốn đưa những món này đi xa hơn mâm cơm nhà hàng, thành món quà khách mang về miền xuôi mà vẫn giữ nguồn gốc.
Bao bì đặc sản vùng cao hay giống nhau: túi bóng in vội, chữ chen chúc, món nào nhìn cũng như món nào. Khi Hưng Vân bày nhiều món cạnh nhau, việc khó không phải là làm đẹp một cái tem. Việc khó là làm cả tuyến sản phẩm trông như của một nhà, mà mỗi món vẫn có nét riêng. Còn một ranh giới không được sai. Mường Lò là đất của người Thái. Vùng cao Yên Bái còn có người Mông, với cách trang trí hoàn toàn khác. Trộn hai nền văn hoá vào một cái tem thì người bản địa nhìn ra ngay.
Cách làm
Sinh Vũ đặt ra một bộ quy tắc thiết kế chung cho tem cả tuyến: cùng dải hoa văn chạy dọc mép, cùng kiểu chữ viết tay cho tên món, cùng thanh tin cậy (dải thông tin giúp khách yên tâm) dưới đáy. Đổi món thì đổi màu và hình, còn bố cục chung giữ nguyên, để khách nhìn là biết cùng một nhà.
Khi thịt trâu, lạp sườn, quẩy nếp và hũ mắm tép đứng cạnh nhau trên kệ, khách chỉ cần ba giây là biết chúng cùng một nhà, dù chưa đọc tên. Điều làm nên bộ nhận diện (những thứ giúp khách nhận ra thương hiệu) là cách sắp xếp hình ảnh lặp lại giống nhau trên mọi món. Logo chỉ là một phần trong đó. Sau này tuyến thêm bao nhiêu món, chỉ cần làm theo cùng bố cục ấy.
Hoa văn thổ cẩm Thái đen là điểm chung của cả tuyến: sao tám cánh, quả trám và đường diềm khăn Piêu, xếp thành dải băng dọc thân tem. Chỗ này phải làm đúng, vì người Thái nhìn vào là biết hoa văn có đúng hay không.
Sinh Vũ giữ đúng cách bố trí hoa văn thành dải băng và bảng màu chàm điểm đỏ của người Thái. Sinh Vũ cố ý không mượn hoa văn sáp ong (vẽ bằng sáp ong lên vải) của người Mông, dù hai dân tộc cùng ở vùng Yên Bái. Sản phẩm sinh ra ở đất Thái thì bao bì phải mang đúng nét Thái. Khách vùng cao nhìn là thấy sự tôn trọng đó. Khách miền xuôi cảm thấy sản phẩm đáng tin.
Trên túi thịt trâu, túi lạp sườn, tem mang một ô tròn khoét thủng. Qua ô đó, khách nhìn thẳng vào sợi thịt trâu ám khói, khúc lạp sườn đỏ au thật bên trong, trước cả khi mở túi.
Với đặc sản, khách tin khi thấy món hàng không bị giấu. Ô cửa nhỏ ấy cho khách tự nhìn món hàng thay vì chỉ thấy lớp túi, như một lời mời: hàng thật, mời Anh / Chị nhìn.
Bao bì làm theo đặc tính từng món, không ép tất cả vào một kiểu. Đồ khô như thịt trâu, lạp sườn, quẩy nếp cho vào túi zip kraft (túi giấy nâu bền, có khoá kéo), đứng vững và mở ra đóng lại được. Mắm tép sệt thì cho vào hũ thuỷ tinh nắp thiếc, để khách nhìn thấy màu đỏ nâu của mắm qua lớp kính.
Bánh chưng xanh, đen, cẩm được gói lá dong, buộc lạt, gắn tem oval ba màu để khách phân biệt từng loại. Tất cả cùng một hệ nhận diện, nhưng mỗi món có dạng đóng gói riêng, hợp với thứ bên trong: túi zip cho đồ khô, hũ thuỷ tinh cho mắm tép, lá dong cho bánh chưng.
Quá trình
Một bố cục chung cho cả tuyến
Cùng Hưng Vân, Sinh Vũ chọn ra ba thứ dùng chung cho mọi tem: dải thổ cẩm, chữ viết tay và thanh tin cậy. Món nào mới cũng làm theo khung này.
Giữ đúng nét Thái
Hoa văn thổ cẩm Thái đen được đưa vào từng tem theo đúng bố cục và bảng màu của người Thái, không lẫn hoa văn của người Mông.
Đúng dáng cho từng món
Đồ khô vào túi zip, riêng thịt trâu và lạp sườn có ô cửa để khách nhìn thấy sản phẩm. Mắm tép vào hũ thuỷ tinh. Bánh chưng gói lá, gắn tem oval ba màu.
Một hệ để lớn tiếp
Hệ tem và bộ ảnh sản phẩm được gom thành một bộ mẫu dùng chung. Khi Hưng Vân thêm món mới, món ấy làm theo bộ mẫu này và vẫn trông cùng một nhà.
Kết quả
Điều Hưng Vân nhận được không phải vài cái tem đẹp, mà là một cách để Mường Lò đi xa. Mỗi túi quà khách xách xuống xuôi giờ là một mảnh lòng chảo được gói nguyên vẹn: mùi khói gác bếp, dải thổ cẩm Thái, cái tên Mường Lò, tên xưa của vùng Nghĩa Lộ.
Bao bì ở đây vừa đựng hàng, vừa cho khách biết món này đến từ đâu. Sau này tuyến thêm bao nhiêu món, chỉ cần làm theo cùng bố cục là vẫn trông như một nhà. Một cái tem đơn lẻ không làm được điều đó, chỉ một hệ nhận diện mới làm được.
Dự án này dựa trên nguyên lý nào
Bộ đặc sản Hưng Vân · Cơm Mường Lò in trên giấy kraft và túi ghép (túi nhiều lớp màng dán lại) của xưởng địa phương, nên Sinh Vũ rút hoa văn thổ cẩm thành nét dày đủ ăn mực, tức đủ đậm để in rõ ở cả những khổ nhỏ.
Bài toán của Anh / Chị có giống Hưng Vân?
Kể Sinh Vũ nghe điều đang khiến Anh / Chị bận tâm về bao bì hay nhận diện. Sinh Vũ sẽ chỉ ngay hướng đi phù hợp.