Tuyên bố mục đích, tầm nhìn và giá trị: công cụ hay trang trí
Ba tuyên bố này có thể là xương sống văn hoá doanh nghiệp hoặc chỉ là câu chữ đẹp trên slide, tuỳ vào cách Anh / Chị dùng chúng.
Mục đích, tầm nhìn và giá trị thật sự cần, nhưng chỉ khi chúng được dùng để dẫn quyết định khó, tuyển đúng người và giữ người giỏi. Nếu viết ra rồi không ai tham chiếu khi cần chọn hướng, chúng chỉ là hình thức. Doanh nghiệp chưa kiểm chứng được mô hình kinh doanh thì chưa vội đầu tư sâu vào tầng này.
- chuẩn bị mở rộng đội ngũ, cần nền văn hoá để tuyển và giữ người
- quyết định lớn thường gây tranh cãi vì thiếu điểm tựa chung
- dùng để nói không với cơ hội lệch giá trị
- còn quá nhỏ, câu hỏi cấp bách là sản phẩm có bán được không
- viết tuyên bố sáo rỗng ai cũng đồng ý được, không dẫn được quyết định
Câu trả lời thẳng: ba tuyên bố này cần thiết, nhưng không phải vì mọi doanh nghiệp đều nên có chúng, mà vì khi dùng đúng cách, chúng là công cụ ra quyết định mạnh hơn bất kỳ quy trình họp nội bộ nào. Vấn đề không phải viết hay không viết, mà là viết xong có dùng không.
Ba tuyên bố này làm gì
Trước khi hỏi có cần không, cần hiểu mỗi thứ phục vụ việc gì.
- Mục đích (purpose): vì sao doanh nghiệp tồn tại, ngoài chuyện tạo ra lợi nhuận. Đây là điểm tựa dài hạn, không thay đổi theo từng mùa kinh doanh.
- Tầm nhìn (vision): trạng thái lý tưởng muốn tạo ra trong tương lai, một đích để căng mình tới. Nó trả lời câu hỏi: nếu thành công thì thế giới trông như thế nào?
- Giá trị (values): nguyên tắc dẫn văn hoá, cách tuyển dụng và cách ra quyết định mỗi ngày. Đây là thứ hoạt động ở tầng vận hành, không chỉ tầng chiến lược.
Ba thứ này cộng lại làm rõ tiêu chí thành công, thống nhất hiểu biết bên trong lẫn bên ngoài, và hoạt động như điểm tham chiếu chung khi cần chọn hướng trong những tình huống mập mờ, từ nghiên cứu và phát triển đến mở rộng thị trường.
Phép thử để biết chúng có thật không
Một câu hỏi rất đơn giản để kiểm tra: tuyên bố này có giúp Anh / Chị nói không với một cơ hội cụ thể không?
Nếu đọc lên mà mọi người đều gật đầu, kể cả đối thủ cạnh tranh, thì nó chưa đủ riêng để dẫn quyết định. Tuyên bố sáo rỗng ai cũng ký được thì không có tác dụng lọc, và không có tác dụng lọc thì không có giá trị thực tế.
Giá trị thật phản ánh cách doanh nghiệp thật sự làm việc. Không phải cách muốn nghe về mình, không phải cách nghe hay từ công ty khác.
Một câu hỏi nữa để tự soát: lần cuối cùng Anh / Chị dùng tầm nhìn hoặc giá trị để ra một quyết định cụ thể là khi nào? Câu trả lời cho biết ngay chúng đang là công cụ hay hình thức.
Khi nào nên đầu tư, khi nào chưa vội
Nói thẳng: doanh nghiệp chưa kiểm chứng được mô hình kinh doanh chưa nên dồn vốn và thời gian vào tầng tuyên bố này. Nhưng ngay khi bắt đầu tuyển dụng thật, mục đích và giá trị trở thành công cụ nhân sự quan trọng, không phải khẩu hiệu tiếp thị.
Lỗi thường gặp khiến chúng trở thành hình thức
- Viết chung chung đến mức vô nghĩa: "Chúng tôi cam kết chất lượng và sự tận tâm" là câu mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng có thể dùng.
- Treo lên tường, đưa vào slide đón nhân sự mới rồi không bao giờ tham chiếu khi ra quyết định thật.
- Nhầm tầm nhìn với sứ mệnh, viết lẫn lộn nên đội không hiểu mỗi thứ dùng để làm gì.
- Sao chép giá trị của công ty khác vì nghe hay, không phản ánh cách mình thật sự vận hành.
- Không đưa giá trị vào tiêu chí đánh giá định kỳ, nên chúng không ảnh hưởng được hành vi thực tế của đội.
Giá trị chỉ vượt khỏi câu chữ khi được đưa vào chỉ số và đánh giá thường kỳ. Đánh giá cách giá trị ảnh hưởng quyết định kinh doanh thật giúp tinh chỉnh chúng theo thời gian.
DigiMinds / Shelly Palmer
Một bản tuyên bố ngắn, thô, mà đội thật sự tham chiếu thường xuyên sẽ có giá trị hơn nhiều so với một văn bản đẹp được thiết kế công phu nhưng nằm yên trong thư mục.
Bảng kiểm quyết định
Chủ đề: Tuyên bố mục đích, tầm nhìn và giá trị: cần thiết hay hình thức. Cẩm nang Sinh Vũ, sinhvu.com
Bấm chọn từng mục Anh / Chị thấy đúng, rồi bấm in hoặc lưu thành PDF để mang theo.
Nếu Anh / Chị đánh dấu phần lớn ở nhóm dấu hiệu trên, đây là lúc nên trao đổi kỹ hơn. Sinh Vũ có thể cùng Anh / Chị soi lại và đề xuất hướng đi.
Nguồn tham khảo
Info-Tech Research Group, Brand Purpose, Mission, Vision, and Values Template; BrandingBusiness, vision vs mission; DigiMinds, define vision mission brand values. Bổ sung từ kinh nghiệm thực hành Sinh Vũ Studio.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ có cần viết tầm nhìn và mục đích không?
Tuỳ giai đoạn. Nếu đội còn dưới mười người và câu hỏi cấp bách vẫn là sản phẩm có bán được không, Anh / Chị chưa cần đầu tư sâu vào tầng này. Nhưng ngay khi bắt đầu tuyển dụng và xây văn hoá đội, có một mục đích rõ ràng sẽ giúp tuyển đúng người và tránh xung đột nội bộ về hướng đi.
Làm sao biết tuyên bố giá trị của mình có thật hay chỉ là câu chữ đẹp?
Phép thử đơn giản nhất: giá trị đó có giúp Anh / Chị nói không với một cơ hội lệch hướng không? Nếu đọc lên mà ai cũng gật đầu, kể cả đối thủ, thì nó chưa đủ riêng để dẫn quyết định. Giá trị thật phải phản ánh cách doanh nghiệp mình thật sự làm việc, không phải cách mình muốn nghe về mình.
Ba tuyên bố này khác nhau chỗ nào, có thể gộp lại không?
Không nên gộp vì chúng phục vụ ba việc khác nhau. Mục đích (purpose) trả lời vì sao doanh nghiệp tồn tại. Tầm nhìn (vision) mô tả trạng thái lý tưởng muốn tạo ra trong tương lai. Giá trị (values) là nguyên tắc dẫn văn hoá và cách ra quyết định hằng ngày. Viết lẫn lộn ba cái thì đội sẽ không hiểu mỗi thứ dùng để làm gì.
Bài viết là thông tin tham khảo. Phạm vi, giá và cam kết cụ thể của Sinh Vũ ghi trong hồ sơ đề xuất và hợp đồng đã ký.