Pitch deck hay investment memo: Chọn đúng lúc

Câu hỏi này thường xuất hiện khi startup chuẩn bị vào vòng gọi vốn và muốn làm một tài liệu duy nhất cho tất cả mục đích. Thực tế thì không có tài liệu nào làm được tất cả việc đó tốt cùng lúc. Pitch deck và investment memo phục vụ hai định dạng tương tác hoàn toàn khác nhau, và dùng sai lúc thì tài liệu dù tốt đến đâu cũng mất đi phần lớn tác dụng.

Bản chất khác nhau của hai định dạng

Pitch deck là công cụ của người thuyết trình. Mỗi slide được thiết kế để người đứng trình bày dẫn dắt, kiểm soát tốc độ, bổ sung ngữ cảnh bằng lời nói. Khi tách slide ra khỏi người trình bày và gửi qua email, nó mất đi phần lớn khả năng truyền đạt.

Investment memo là tài liệu tự giải thích. Người đọc tiêu thụ nó theo tốc độ và thứ tự của họ, có thể dừng lại đọc lại, tra cứu, chuyển tiếp cho đồng nghiệp. Định dạng văn bản cho phép lập luận logic đầy đủ hơn slide vì không bị giới hạn bởi không gian từng trang và không cần người trình bày đi kèm.

Slide deck phục vụ người thuyết trình, không phải người đọc độc lập. Khi tài liệu được gửi đi không có người trình bày đi kèm, nó phải tự giải thích được.

Edward Tufte, Envisioning Information (1990)

Khi nào dùng pitch deck

Dùng pitch deck khi nhà đầu tư đã đồng ý gặp mặt và Anh Chị là người dẫn dắt buổi trình bày. Trong bối cảnh đó, hình ảnh và biểu đồ thuyết phục nhanh, câu chữ ngắn gọn trên slide hỗ trợ cho lời nói, và Anh Chị kiểm soát được thứ tự câu chuyện.

• Có buổi gặp trực tiếp hoặc video call có lịch cố định.
• Cần dẫn dắt câu chuyện theo thứ tự có kiểm soát, từ vấn đề đến cơ hội đến ask (đề nghị đầu tư).
• Mô hình kinh doanh đủ đơn giản để truyền đạt qua hình ảnh và số liệu cô đọng.

Khi nào dùng investment memo

Investment memo phù hợp với các tình huống không có người trình bày đi kèm tài liệu: gửi tiếp cận lạnh qua email, gửi trước cuộc gặp để nhà đầu tư chuẩn bị, hoặc để lại sau buổi gặp để quỹ lưu hành nội bộ và ra quyết định.

• Tiếp cận lạnh qua email khi chưa có cuộc hẹn.
• Nhà đầu tư yêu cầu tài liệu đọc trước cuộc gặp.
• Sau buổi gặp, cần tài liệu tham chiếu để các đối tác trong quỹ lưu hành nội bộ và cân nhắc chung.
• Mô hình kinh doanh phức tạp, cần không gian lập luận đầy đủ hơn những gì slide cho phép.

Lỗi thường gặp

Sinh Vũ gặp ba lỗi này khá thường xuyên ở các startup chuẩn bị gọi vốn lần đầu.

• Gửi deck 30 slide qua email không có người trình bày. Nhà đầu tư đọc không hiểu ngữ cảnh từng slide, không biết tại sao slide này quan trọng hoặc con số này đến từ đâu.
• Dùng chung một deck cho cả pitching lẫn tài liệu để lại. Hai mục đích cần mật độ thông tin khác nhau. Slide cho buổi trình bày thường quá thưa để đọc độc lập. Tài liệu để lại cần chú thích đầy đủ hoặc chuyển sang văn bản.
• Viết memo quá dài, quá học thuật, chôn luận điểm đầu tư chính. Nhà đầu tư đọc nhiều hồ sơ cùng lúc. Thesis (luận điểm đầu tư) cần xuất hiện rõ ràng và sớm, không phải sau nhiều trang phân tích.
• Bỏ qua bước hỏi quỹ ưa định dạng nào. Một số quỹ ưu tiên memo, một số thích slide. Hỏi trước tiết kiệm công chuẩn bị đáng kể.

Góc nhìn của Sinh Vũ

Sinh Vũ xây dựng cả hai định dạng từ cùng một brief chiến lược. Bộ slide trong P4 của Sinh Vũ được thiết kế cho buổi trình bày trực tiếp, với mật độ chữ thấp và hình ảnh dẫn dắt câu chuyện. Nếu Anh Chị cần investment memo, Sinh Vũ bàn giao cùng nội dung chiến lược đó dưới dạng văn bản có cấu trúc. Cách tiêu thụ tài liệu khác nhau hoàn toàn, nên cách tổ chức thông tin cũng phải khác.

Điểm Sinh Vũ thường nhắc khách: đừng quyết định định dạng trước khi biết tài liệu này sẽ được đọc trong hoàn cảnh nào. Người đọc đang một mình với màn hình hay đang ngồi nghe Anh Chị trình bày? Câu trả lời đó quyết định định dạng, không phải sở thích cá nhân hay thói quen của đội ngũ.