Website không hỏng một lần, nó lệch dần
Ít website hỏng vào ngày bàn giao. Phần lớn lệch dần sau từng lần sửa nhỏ, cho tới khi trang chủ và trang trong trông như của hai công ty.
Website cũ dần vì ba lý do cộng dồn: nội dung không ai cập nhật nên lỗi thời, người cập nhật sửa luôn cả bố cục nên thương hiệu lệch, và phần nền (phần mềm, tiện ích gắn thêm, chứng chỉ bảo mật) không ai nâng cấp nên chậm và kém an toàn. Cách giữ web đúng lâu dài là tách rõ ba phần ấy, mỗi phần một người giữ: đội nội bộ lo nội dung, khung giao diện được khoá, phần nền có người trông coi định kỳ.
- doanh nghiệp đã có website từ hai năm trở lên
- đội nội bộ tự cập nhật nội dung
- trang một lần dùng cho sự kiện ngắn hạn
Hầu hết website không hỏng vào một ngày cụ thể nào. Ngày bàn giao, mọi trang đồng bộ, tải nhanh, đúng thương hiệu. Một năm sau, trang tin tức dùng ba kiểu chữ, nút liên hệ mỗi trang một màu, ảnh sản phẩm méo, và trang chủ mất bốn giây mới hiện. Không ai cố ý làm hỏng. Website lệch dần qua hàng chục lần sửa nhỏ, mỗi lần đều hợp lý ở thời điểm đó.
Ba đường khiến website cũ đi
- Nội dung đứng yên: sản phẩm đã ngừng bán vẫn nằm trên trang, tin mới nhất từ năm ngoái, số điện thoại cũ. Khách đọc thấy công ty như đã ngừng hoạt động.
- Bố cục trôi: người cập nhật nội dung có quyền sửa cả khung trang, nên mỗi lần đăng bài lại chỉnh cỡ chữ, đổi màu nút, kéo lệch khối. Từng chỗ nhỏ cộng lại thành một website không còn nhận ra thương hiệu.
- Nền mục: phần mềm lõi, tiện ích gắn thêm và chứng chỉ bảo mật không được nâng cấp đều. Trang chậm dần, một tiện ích hết hỗ trợ là một chỗ hở, và tới lúc nâng cấp thì sợ vỡ nên không ai dám bấm.
Ba đường này thường đi cùng nhau, và gốc chung của chúng là cùng một câu hỏi chưa được trả lời lúc bàn giao: sau hôm nay, phần nào do ai giữ?
Gốc bệnh: nội dung và giao diện nằm lẫn
Ở nhiều nền website phổ biến, chỗ sửa chữ và chỗ sửa bố cục nằm chung một màn hình. Trình kéo thả cho phép người đăng bài đổi cỡ chữ, chèn khối mới, chọn màu tự do. Sự linh hoạt ấy hữu ích khi một người vừa thiết kế vừa viết, nhưng với doanh nghiệp có nhân viên bán hàng hay truyền thông cập nhật web, nó biến mỗi lần đăng tin thành một lần thiết kế lại không chủ đích.
Cách làm của các hệ thiết kế hiện đại là chia website thành những khối trang làm sẵn theo thương hiệu (phần giới thiệu, lưới dự án, khối tin tức, biểu mẫu), mỗi khối có ô nội dung được mở và phần trình bày được khoá. Người cập nhật chọn khối, điền chữ, thay ảnh, còn màu, chữ và khoảng cách do khối tự giữ.
Tách ba phần, mỗi phần một người giữ
Nội dung: chữ, ảnh, sản phẩm, tin tức, biểu mẫu. Đội nội bộ giữ, sửa được ngay trên trang, có bản nháp và xem trước trước khi đăng.
Giao diện thương hiệu: màu, chữ, bố cục, các khối trang. Người có chuyên môn thiết kế giữ, được khoá để không ai lỡ tay làm lệch.
Phần nền: máy chủ, sao lưu, chứng chỉ bảo mật, nâng cấp phần mềm. Có người trông coi theo lịch, có máy canh lỗi, không chờ tới khi hỏng mới gọi.
Khi chọn nền mới hay đơn vị làm web, hỏi thẳng ba câu: ai sửa được phần nào, phần khung có được khoá không, và ai lo nâng cấp sau ngày bàn giao. Câu trả lời mơ hồ ở câu thứ ba là dấu hiệu website sẽ cũ đi theo đúng ba đường kể trên.
Lỗi thường gặp
- Coi việc làm lại website ba năm một lần là bình thường, trong khi phần lớn nguyên nhân phải làm lại là không có người giữ phần vận hành.
- Trao quyền quản trị cao nhất cho mọi người trong đội cho tiện, rồi không ai biết ai đã đổi gì.
- Cài thêm tiện ích cho từng nhu cầu nhỏ, mỗi tiện ích là một phần phải nâng cấp và một chỗ có thể hở.
Bảng kiểm quyết định
Chủ đề: Vì sao website cũ dần sau ngày bàn giao. Cẩm nang Sinh Vũ, sinhvu.com
Bấm chọn từng mục Anh / Chị thấy đúng, rồi bấm in hoặc lưu thành PDF để mang theo.
Nếu Anh / Chị đánh dấu phần lớn ở nhóm dấu hiệu trên, đây là lúc nên trao đổi kỹ hơn. Sinh Vũ có thể cùng Anh / Chị soi lại và đề xuất hướng đi.
Nguồn tham khảo
Brad Frost, Atomic Design (2016), chương về hệ thống thành phần giao diện. Google Search Central: tài liệu về trải nghiệm trang và chỉ số Core Web Vitals. Kinh nghiệm thực hành bàn giao và vận hành website thương hiệu.
Câu hỏi thường gặp
Một website nên dùng được bao lâu trước khi phải làm lại?
Không có mốc cố định. Website làm lại vì định vị thương hiệu đổi hay cấu trúc không còn dẫn khách đúng là chính đáng. Website phải làm lại chỉ vì đã lệch và chậm sau vài năm là dấu hiệu phần vận hành bị bỏ trống, không phải do tuổi.
Có nên khoá hẳn, không cho đội sửa gì để giữ thiết kế?
Không nên. Khoá hết thì nội dung lỗi thời, mà nội dung lỗi thời làm web cũ nhanh hơn cả bố cục lệch. Nên mở trọn phần nội dung và khoá phần khung giao diện.
Làm sao biết website của mình đang lệch dần?
So trang mới đăng gần đây với trang lúc bàn giao: kiểu chữ, màu nút, khoảng cách, cỡ ảnh còn giống nhau không. Thêm hai dấu hiệu: tốc độ tải chậm hơn trước và có tiện ích gắn thêm không ai nhớ vì sao cài.
Bài viết là thông tin tham khảo. Phạm vi, giá và cam kết cụ thể của Sinh Vũ ghi trong hồ sơ đề xuất và hợp đồng đã ký.