Bao nhiêu ngôn ngữ là đủ?

Câu hỏi về ngôn ngữ trong sales kit thường xuất hiện theo hai hướng trái chiều nhau. Một phía là chủ doanh nghiệp muốn làm ngay ba bốn ngôn ngữ vì nghĩ như vậy mới đủ tầm quốc tế. Phía kia là những người chần chừ không dám làm song ngữ dù đang chuẩn bị gặp đối tác nước ngoài. Cả hai đều xuất phát từ cảm tính. Quyết định đúng bắt đầu từ một câu hỏi thực tế hơn nhiều.

Câu hỏi cần trả lời trước tiên

Trước khi quyết định làm mấy thứ tiếng, Anh Chị cần trả lời hai điều:

• Người ra quyết định mua hàng hoặc ký kết hợp đồng đọc ngôn ngữ nào?
• Tài liệu này được dùng ở đâu, qua kênh nào và đến tay ai?

Nếu toàn bộ khách hàng là người Việt và tài liệu chỉ phân phối nội địa, một phiên bản tiếng Việt là đủ. Không cần thêm ngôn ngữ nào. Làm thêm khi không có người đọc là tốn ngân sách mà không tạo ra giá trị.

Nhu cầu song ngữ hoặc đa ngôn ngữ xuất phát từ đặc điểm thực tế của khách hàng và kênh phân phối, không phải từ tham vọng thương hiệu.

Khi nào cần từng loại

Chi phí ẩn cần tính trước

Làm thêm một ngôn ngữ không chỉ là thêm bản dịch. Anh Chị cần tính đủ các khoản sau:

• Chi phí dịch thuật chuyên ngành: không phải dịch thuần văn xuôi mà là dịch thuật ngữ kỹ thuật, pháp lý hoặc tài chính theo đúng ngành của Anh Chị.
• Chi phí thiết kế lại layout (bố cục trang): các ngôn ngữ có độ dài văn bản khác nhau. Tiếng Đức hoặc tiếng Pháp thường dài hơn tiếng Anh đáng kể. Tiếng Anh và tiếng Việt cũng có độ dài khác nhau tùy nội dung. Layout thiết kế cho tiếng Việt sẽ bị vỡ nếu nhồi thêm bản dịch vào mà không điều chỉnh không gian.
• Chi phí cập nhật đồng bộ: mỗi lần nội dung thay đổi, tất cả các ngôn ngữ phải được cập nhật cùng lúc. Nếu không có quy trình kiểm soát, các phiên bản sẽ lệch nhau và tạo ra thông tin mâu thuẫn.

Lỗi thường gặp khi làm đa ngôn ngữ

• Dùng Google Translate cho tài liệu chuyên ngành kỹ thuật hoặc pháp lý. Kết quả có thể đúng ngữ pháp nhưng sai nghĩa chuyên ngành theo cách rất khó phát hiện nếu không có chuyên gia đọc. Một thuật ngữ dịch sai trong hợp đồng hoặc tài liệu gửi đối tác có thể gây hệ quả nghiêm trọng.
• Thêm bản dịch vào layout đã thiết kế xong cho một ngôn ngữ, thay vì thiết kế layout từ đầu với đủ không gian cho cả hai ngôn ngữ.
• Dịch tên thương hiệu, slogan hoặc thuật ngữ kỹ thuật không nhất quán giữa các tài liệu khác nhau trong cùng bộ kit.
• Làm ba, bốn ngôn ngữ cùng lúc mà không có người chịu trách nhiệm cập nhật đồng bộ, dẫn đến các phiên bản lệch nhau về nội dung theo thời gian.

Localization (địa phương hóa) không phải là dịch thuật thuần túy. Localization điều chỉnh không chỉ ngôn ngữ mà còn cách cấu trúc thông tin, màu sắc và ký hiệu cho phù hợp với văn hóa người nhận. Dịch thẳng mà không địa phương hóa có thể tạo ra tài liệu đúng ngữ pháp nhưng sai về cảm nhận văn hóa.

Kotler, Philip. Marketing Management, phần International Marketing

Góc nhìn của Sinh Vũ

Khi khách yêu cầu song ngữ, Sinh Vũ thiết kế layout từ đầu với đủ không gian cho cả hai ngôn ngữ. Không phải thêm bản dịch vào layout đã xong tiếng Việt. Đây là lý do yêu cầu ngôn ngữ phải được khai báo trong brief ngay từ đầu dự án, không phải sau khi thiết kế xong mới đặt thêm. Làm ngược lại buộc phải thiết kế lại gần như từ đầu và tốn chi phí gấp đôi.

Sinh Vũ không cung cấp dịch thuật, nhưng phối hợp với đối tác dịch thuật chuyên ngành và kiểm soát việc đưa bản dịch vào layout để đảm bảo hệ thống thiết kế không bị phá vỡ. Anh Chị chịu trách nhiệm về độ chính xác của nội dung dịch, Sinh Vũ chịu trách nhiệm về phần hình thức và tổ chức thông tin trên trang.

Nguyên tắc chung Sinh Vũ áp dụng cho mọi dự án: làm ít ngôn ngữ mà tốt còn hơn làm nhiều mà không ai chịu trách nhiệm cập nhật. Một bộ kit tiếng Việt sắc bén và nhất quán thuyết phục hơn nhiều so với bộ kit ba ngôn ngữ mà bản nào cũng có lỗi nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

Có nên làm song ngữ Việt và Anh cho mọi sales kit để trông chuyên nghiệp hơn không?

Không nhất thiết. Bản song ngữ chỉ tạo thêm giá trị khi có người thực sự đọc phần tiếng Anh đó và ra quyết định dựa trên nó. Nếu khách hàng 100% là người Việt, bản song ngữ làm layout chật hơn và tốn thêm chi phí mà không mang lại lợi ích rõ ràng. Hãy quyết định dựa trên người nhận thực tế, không phải cảm giác chuyên nghiệp.

Có thể dùng Google Translate để dịch nhanh rồi đưa vào layout không?

Không nên, đặc biệt với tài liệu chuyên ngành kỹ thuật, pháp lý hoặc tài chính. Dịch tự động có thể đúng ngữ pháp nhưng sai nghĩa chuyên ngành theo cách rất khó phát hiện nếu không có người đọc thành thạo cả hai ngôn ngữ trong lĩnh vực đó. Một thuật ngữ kỹ thuật dịch sai trong tài liệu gửi đối tác nước ngoài có thể gây hiểu nhầm nghiêm trọng và ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu.

Cần làm mấy thứ tiếng nếu muốn mở rộng ra thị trường Đông Nam Á và Đông Bắc Á?

Ưu tiên tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai trước, vì đây là ngôn ngữ B2B phổ biến nhất trong khu vực và phủ rộng nhất. Chỉ làm thêm tiếng Nhật, Hàn hay Trung khi đã có đối tác hoặc đơn hàng cụ thể tại thị trường đó và có đội dịch thuật chuyên ngành sẵn sàng. Làm nhiều ngôn ngữ cùng lúc mà không có quy trình cập nhật đồng bộ dẫn đến các phiên bản lệch nhau về nội dung, điều này gây hại cho uy tín hơn là không có bản dịch.