Quyền hình ảnh người mẫu và địa điểm (model release, location release)

Chốt nhanh

Model release (giấy phép hình ảnh người mẫu) và location release (giấy phép địa điểm) là hai văn bản pháp lý riêng biệt, hoàn toàn độc lập với bản quyền ảnh mà studio nắm giữ. Thiếu một trong hai, bộ ảnh đã trả tiền chụp vẫn có thể bị chặn khi Anh Chị muốn chạy quảng cáo, đăng bán trên sàn thương mại, hoặc gửi cho đối tác quốc tế. Cả hai phải được thoả thuận và ký kết trước hoặc ngay tại buổi chụp, không thể bổ sung sau khi ảnh đã công bố.

Bản quyền ảnh thuộc studio là một chuyện. Quyền đưa ảnh đó lên quảng cáo, website bán hàng, hay gửi cho đối tác nước ngoài lại là chuyện khác hoàn toàn. Model release và location release là hai loại giấy phép kiểm soát điều đó, và chúng không tự động đi kèm khi Anh Chị thuê chụp.

Hai loại giấy phép khác nhau ra sao

Model release là văn bản ghi nhận sự đồng ý của người xuất hiện trong ảnh, cho phép hình ảnh của họ được dùng vào mục đích thương mại. Đây là quyền hình ảnh cá nhân được bảo vệ tại Điều 32, Bộ luật Dân sự Việt Nam 2015: cá nhân có quyền từ chối cho phép bất kỳ ai dùng hình ảnh của mình cho mục đích thương mại, và vi phạm điều này là vi phạm pháp luật dù studio có bản quyền ảnh hay không.

Location release là văn bản ghi nhận sự đồng ý của chủ sở hữu hoặc đơn vị quản lý địa điểm, cho phép hình ảnh địa điểm đó được dùng vào mục đích thương mại. Hai loại này độc lập với nhau: Anh Chị có thể có model release đầy đủ nhưng thiếu location release và ngược lại.

Phạm vi release phải khớp với mục đích dùng

Điểm hay bị bỏ qua nhất là phạm vi của release: kênh nào, thời hạn bao lâu, lãnh thổ nào. Một release chỉ cho phép dùng trên website không bao gồm paid ads (quảng cáo trả phí) trên mạng xã hội. Một release giới hạn trong nước không bao gồm chiến dịch quốc tế. Khi Anh Chị mở rộng kênh sử dụng sau này, phải đàm phán lại và có thể phải trả thêm phí.

Dùng ngay vs. dùng lâu dài: Nếu ảnh chỉ dùng cho một chiến dịch ngắn hạn nội địa, release phạm vi hẹp tiết kiệm chi phí hơn. Nếu ảnh sẽ đưa vào bộ nhận diện thương hiệu, dùng nhiều năm và nhiều kênh, đàm phán release phạm vi rộng ngay từ đầu rẻ hơn nhiều so với quay lại bổ sung.

Những trường hợp dễ bị bỏ sót

Người mẫu là nhân viên công ty: quan hệ lao động không tự động bao gồm quyền dùng hình ảnh thương mại, vẫn cần model release riêng.
Trẻ em xuất hiện trong ảnh: cần sự đồng ý bằng văn bản từ cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp, không phải từ trẻ.
Địa điểm công cộng dùng cho paid ads: nhiều nền tảng quảng cáo lớn yêu cầu xác nhận địa điểm ngay cả khi đó là không gian công cộng.
Artwork và biển hiệu trong khung hình: logo thương hiệu khác, tranh tường, tác phẩm nghệ thuật xuất hiện rõ trong ảnh đều có thể cần clearance (xác nhận sử dụng) riêng từ chủ sở hữu.
Model agency ký thay người mẫu: không phải lúc nào agency cũng có quyền uỷ quyền đầy đủ. Nên yêu cầu thêm chữ ký trực tiếp của người mẫu để hồ sơ chắc chắn.

Release phải được ký trước hoặc ngay tại buổi chụp. Cố gắng lấy chữ ký sau khi ảnh đã công bố đặt thương hiệu vào tình huống yếu thế trong đàm phán.
Thực hành chuẩn ngành nhiếp ảnh thương mại quốc tế, được xác nhận bởi ASMP và Getty Images

Góc nhìn của Sinh Vũ

Sinh Vũ ghi rõ trong phạm vi công việc rằng quyền tác giả model và location tuân thủ hợp đồng riêng, và bàn giao bộ ảnh kèm theo model release, location release như một phần deliverable (hạng mục bàn giao) chuẩn. Anh Chị nhận được đủ hồ sơ pháp lý để dùng ảnh trên các kênh paid và quốc tế mà không cần quay lại hỏi studio sau này.

Điều Sinh Vũ hay thấy ở các dự án gặp rắc rối sau: release không được lưu lại sau khi dự án kết thúc. Khi đối tác hoặc nền tảng yêu cầu chứng minh, không tìm được hồ sơ gốc. Sinh Vũ lưu bản gốc về phía studio và khuyến nghị Anh Chị lưu bản sao về phía thương hiệu ngay khi nhận bàn giao.

Nguồn tham khảo

Bộ luật Dân sự Việt Nam 2015, Điều 32 về quyền của cá nhân đối với hình ảnh. Getty Images Release Requirements (công khai). ASMP Model Release Guidelines.

Câu hỏi thường gặp

Người mẫu là nhân viên công ty thì có cần ký model release không?

Có. Quan hệ lao động không tự động bao gồm quyền dùng hình ảnh nhân viên cho mục đích thương mại. Anh Chị vẫn cần một model release riêng ghi rõ kênh, thời hạn và lãnh thổ sử dụng. Tốt nhất ký kết trước buổi chụp, tránh tình huống nhân viên từ chối ký sau khi ảnh đã được dùng.

Chụp ở địa điểm công cộng thì có cần location release không?

Không phải lúc nào cũng bắt buộc, nhưng khi dùng ảnh cho paid ads (quảng cáo trả phí) thì các nền tảng lớn như Meta hay Google thường yêu cầu xác nhận địa điểm. Ở Việt Nam một số địa điểm công cộng có biểu tượng hoặc công trình đặc trưng vẫn có thể phát sinh yêu cầu riêng. Tốt nhất xác nhận từng trường hợp cụ thể thay vì giả định tự động được phép.

Nếu agency người mẫu đã ký hợp đồng với Sinh Vũ thì người mẫu có cần ký thêm không?

Tùy điều khoản hợp đồng với agency. Agency ký hợp đồng đại diện và đôi khi có thể uỷ quyền release thay mặt người mẫu, nhưng không phải trường hợp nào cũng vậy. Sinh Vũ khuyến nghị yêu cầu cả chữ ký của người mẫu lẫn xác nhận từ agency để hồ sơ đầy đủ, tránh tranh chấp sau này.